گاهشماری در ایران باستان
گاهشماری میترایی
در تاریخ ایران باستان یافتههایی از گاهشماری میترایی در دسترس است که مربوط به قبل از هخامنشیان است.
گاهشماری مغان
گمان میرود در ایران باستان در قسمتهای مرکزی و شمال غربی ایران نوعی ترتیب حساب سال ماه به نام گاهشماری مغان رایج بودهاست. این نوع گاهشماری را شاید بتوان سال و ماه مغان نیز نامید. مشخصهٔ این گاهشماری نوروز و مهرگان است که بعدها این دو با گاهشماری اوستایی نو آمیخته و ترکیب شدهاند. گمان میرود که آغاز این گاهشماری از اول فروردین کنونی بودهاست. بعضی از محققان نظر دادهاند که اسامی ماههای تیر، آبان، و شاید آذر هم از این گاهشماری به گاهشماری اوستایی نو و در موقع ترکیب و اختلاط این دو گاهشماری وارد شدهاست. اسم اولین ماه این گاهشماری گمان میرود که مانند گاهشماری ارمنی، گاهشماری سغدی و گاهشماری خوارزمی که اشکال دیگر گاهشماریهای ایرانی بودهاند، ماه نوسرد بودهاست.
گاهشماری اوستایی کهن
آثار گاهشماری اوستایی کهن در اوستا دیده میشود و مبنی بر سالی است که به شش فصل غیرمتساوی یعنی ۴۵ روزه و ۶۰ روزه و ۷۵ روزه و ۳۰ روزه و ۸۰ روزه و باز ۷۵ روزه که جمعاً ۳۶۵ روز میشود، تقسیم میشدهاست و آن فصول را به اصطلاح متداول گاه میخواندند و پنج روز آخر هر یک از این فصول را عیدی به اسم گاهنبار میگرفتند. به سبب اهمیت این اعیاد دینی، مواقع آنها در سال به دقت تمام در مواضع نجومی آنها نگاهداشته میشد. گمان می رود که سال و ماه اوستایی قدیم در همان ناحیهای که اوستا و مخصوصاً قسمت قدیم آن گات ها سروده شده و محل ظهور زرتشت بودهاست، در زمان خود زرتشت و یا حتی قبل از آن مستعمل بودهاست. پس از این تقویم سال گاهشماری اوستایی نو در بین ایرانیان اتخاذ و رایج شد.
میکاییل مکاییلی